VBKY “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi”ni yayımladı

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Niels C. M. Martens’in kaleme aldığı, Mustafa Bayrak’ın dilimize çevirdiği bu değerli çalışma, meraklılarına zihin açıcı bir kaynak sunuyor. Uzunluk, kütle ve yük gibi boyutlu nicelikler başta fizik, kimya ve biyoloji olmak üzere tüm bilimsel kuramların olmazsa olmaz unsurlarıdır. Bunlar, mutlak fiziksel büyüklüklerin olduğu bir evreni mi temsil eder, yoksa yalnızca büyüklük oranlarından mı ibarettir? Dünyadaki tüm mesafeler veya yükler bir anda iki katına çıksa bunu fark eder miydik? Kitap, bu soruları, yalnızca Mors alfabesi kullanarak iletişim kurabilseydik bir kilogramın anlamını uzaylılara nasıl anlatabileceğimizi düşünerek ele alıyor. 

VBKY’nin felsefe kitaplığı, “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitapla genişlemeye devam ediyor. Dış dünyada karşılaştığımız cisimlerin fiziksel özellikleri büyüklükleriyle ifade edilir. Su aygırları kirpilerden daha ağırdır, kurbağalar iribaşlardan daha uzun boyludur ve flamingolar pirelerden daha hızlı uçar. Fiziğin özellikleri de böyledir, elektronlar ve protonlar farklı büyüklükte yüklere sahiptir, yukarı kuarklar ve aşağı kuarklar farklı spinlere sahiptir ve X-ışınları ile radyo dalgaları farklı frekanslara sahiptir. Fizik, kimya ve biyoloji gibi bilimler niceliksel ve dereceleri olan özelliklerle doludur. Dahası, bu fiziksel büyüklükler genellikle boyut sahibidir, bir sayı ile bir birimin çarpımıyla temsil edilirler. Bu, fiziksel gerçeklik için önemli olanın yalnızca büyüklük oranları olduğu anlamına mı gelir, yoksa bu oranların ötesinde mutlak büyüklüklere de ihtiyaç var mıdır? Evrendeki tüm kütleler, tüm elektrik yükleri ya da mesafeler aniden iki katına çıksa bir fark algılar mıydık? Bu tür ölçeklendirme dönüşümleri dünyamızın içsel simetrisi midir? Başka simetriler var mıdır? Kitap, bu temel soruları, yalnızca Mors alfabesi ile iletişim kurmaya izin verilseydi bir kilogramın anlamının uzaylılara nasıl aktarılacağı sorusu üzerinden tartışıyor.

 Kitaptan:

“Gerçekçilik/gerçekçilik karşıtlığı ve mutlakçılık/karşılaş­tırmacılık ikilemlerinin aynı şeyler olduğu zannedilebilir. Mut­lak kütleler ve kütle oranlarının bir arada var olmalarının tek yolu kütle oranlarının varlığının mutlak kütlelere dayanması olsaydı gerçekten de böyle olurdu çünkü sonuçta kütle oranları(nın sayı­sal temsilleri) standart olarak ilişkili (İng. relata) iki şeyin kütle­lerini temsil eden sayısal niceliklerin oranı şeklinde anlaşılır. Bu durumda karşılaştırmacılık her zaman mutlak kütleler konusun­da gerçekçilik karşıtlığına işaret ederdi. Bu karşılaştırmacılığın doğasına büyük ölçüde uygundur ancak 6.2. Bölümde göreceği­miz gibi mutlak kütlelerin gerçekliğini kabul etse de karşılaştır­macılığın bir biçimi olan (Humecu) bakış açısı vardır. Bu nedenle ve “görece temel nitelik” ve özellikle de bununla ilişkili olan “temellendirme” gibi tartışmalı kavramlardan müm­kün mertebe uzak durabilmek için kitapta gerçekçilik meselesine odaklanacağız. Son olarak bazı belirlenebilirlerin mutlak büyük­lükleri konusunda gerçekçi olup başka büyüklükler konusunda gerçekçi olmamak mümkündür; aynı şekilde bazıları konusunda mutlakçı, diğerleri hakkında karşılaştırmacı olunabilir.”

 Yazar Hakkında;

Utrecht Üniversitesinde fizik felsefesi alanında öğretim üyesidir ve ERC Projesi “COSMO-MASTER”ın yürütücüsü olarak Utrecht Astronomi ve Kozmoloji Felsefesi Grubunu yönetmektedir. Groningen Üniversitesinde fizik ve felsefe eğitimi alan Niels Martens, Oxford Üniversitesi Magdalen Collegedan Fizik Felsefesi alanında yüksek lisans ve doktora derecelerine sahiptir. RWTH Aachen Üniversitesi (Teorik Parçacık Fiziği ve Kozmoloji Enstitüsü) ve Bonn Üniversitesi (Fizik Tarihi ve Felsefesi için Lichtenberg Grubu) ile çalışmalarına devam ederken “Büyük Hadron Çarpıştırıcısının Epistemolojisi” adlı disiplinlerarası araştırma biriminde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak bulunmuştur. Mevcut görevine başlamadan önce Utrecht Üniversitesinde (Freudenthal Enstitüsü & Descartes Bilim ve Beşeri Bilimler Tarihi ve Felsefesi Merkezi) Marie Curie Araştırmacısı olarak çalışmıştır. Araştırmaları boyutlu fiziksel nicelikler ve (ölçekleme) simetrilerinin yanı sıra astronomi ve kozmoloji felsefesindeki karanlık madde, karanlık enerji ve kara delikler gibi çeşitli konulara odaklanmaktadır.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Felsefe 

Kitabın adı: Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi 

Yazar: Niels C. M. Martens

Türkçesi: Mustafa Bayrak

Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya

Kapak: Faruk Özcan

Proje Editörü: Baha Zafer

Son Okuma: Fazilet Fatıma Alçık

Sayfa sayısı: 96

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı